شمعدان ششصد ساله ایرانی به شکل دو اژدهای چینی

این شمعدان که امروزه در موزه ارمیتاژ روسیه نگهداری می‌شود پیشینه‌ای نزدیک به ششصد سال داشته و حاصل دست صنعتگران و هنرمندان ایرانی عصر تیموریان است. طراحی و ساخت این اثر دو الگوی متفاوت را تلفیق کرده است، دو اژدهای زیبای چینی که در هم تنیده‌اند و دهان آن‌ها حکم نگهدارنده شمع را دارد و پایه‌ای که با پیروی از اسلوب‌های ایرانی ریخته‌گری و قلم‌زنی شده است. ممکن است که پایه و قسمت بالایی به صورت جداگانه ساخته شده و بعد‌ها به یکدیگر متصل شده باشند. این اثر زیبا از برنج ساخته شده و ارتفاع آن در حدود بیست و هفت سانتی متر است.

به خواندن ادامه دهید

دو برگ از نسخه ششصد ساله صورالکواکب اثر عبدالرحمان صوفی، ستاره‌شناس بزرگ ایرانی

«ابوالحسن عبدالرحمن صوفی رازی» در سده دهم میلادی (چهارم خورشیدی) در ری‌ زاده شد. او ریاضیدان بزرگ و ستاره‌شناس شهیر دربار دیلمیان در اصفهان بود و توسط امیر دیلمی به ریاست «رصدخانه شهر گور» در ولایت فارس منصوب شد. او به بازخوانی و ترجمه کتابهای یونانی و عربی در زمینه ستاره‌شناسی می‌پرداخت، «نظریه بطلمیوس» را اصلاح نمود و کشفیات فراوانی را به گنجینه علمی بشری افزود. از او آثار بسیاری در زمینه ستاره‌شناسی بر جای مانده است که سر‌شناسترین آن‌ها «صورالکواکب» به زبان عربیست. این کتاب نزدیک به سه سده بعد توسط «خواجه نصیر طوسی» به فارسی ترجمه شد.
این نسخه خطی عربی از صورالکواکب در سده پانزدهم میلادی (هشتم خورشیدی) و احتمالا در دوران حکومت «اُلُغ‌بیگ» و یا پدرش «شاهرخ تیموری» بر شرق ایران نگاشته شده است. این پدر و فرزند در راستای جبران ویرانی‌های خان پیشین خود، تیمور تلاش‌های فراوانی کردند و در دوران آن‌ها علم و صنعت در ایران رونقی دوباره گرفته و احیا شد.

به خواندن ادامه دهید

کلاغ سیاه و طاووس، نسخه خطی و نگاره ششصد ساله ایرانی در موزه هاروارد

دو برگ از نسخه نفیس خطی «نزهت نامه علایی» با پیشینه‌ای نزدیک به شش سده. نزهت نامه علایی اثر «شهمردان بن ابی الخیر رازی» در دربار «آل کاکویه» نگاشته شد. آل کاکویه از امرای دیلمی و از بازماندگان آل بویه بودند که در سالهای پایانی سده دهم میلادی بر غرب ایران حکومت می‌کرده و تابع امپراتوری سلجوقی بودند. این کتاب در نخستین سال‌های سده یازدهم میلادی و در دربار «علأالدوله‌ ابوکالیجار» نگاشته شده و به موضوعات مختلفی می‌پردازد. از جمله موضوعات این کتاب می‌توان به خواص مواد آلی و غیر آلی و احوال و منافع حیوانات و انسان‌ها اشاره کرد. این کتاب جالب توجه و کمتر شناخته شده از اولین نمونه‌های پارسی نوین است که به علوم طبیعی می‌پردازد و مطالب آن تلفیقی از دانسته‌های علمی آن دوره و خرافات رایج در میان مردمان است.

به خواندن ادامه دهید

مهمانی ساز و آواز و شراب شاهزاده

برگی از نسخه خطی با پیشینه‌ای نزدیک به پانصد سال. این نگاره برگی از نسخه خطی تیمورنامه است که در سده نهم خورشیدی در خراسان به قلم «میر علی هروی» نگاشته شده است و مهمانی یک شاهزاده تیموری را به تصویر می‌کشد. در ترسیم این برگ از جوهر، آبرنگ و آب طلا استفاده شده است و ابعادی در حدود بیست در ده سانتی متر دارد.

این نسخه امروزه در موزه هنر هاروارد نگهداری می‌شود.

منبع

اسکندر مقدونی و شاهزاده خانم زیباروی ایرانی

مثنوی اسکندرنامه پنجمین و آخرین بخش خمسه نظامی گنجوی، شاعر ایرانی سده ششم خورشیدی است. این مثنوی که بر پایه منابع مختلف تاریخی و داستانی سروده شده به داستان فتوحات اسکندر مقدونی می‌پردازد. با وجود آنکه اسکندر در یونان محبوبیت چندانی نداشت در تمدن اسلامی نه تنها به عنوان یک پادشاه پیروز، بلکه به عنوان مردی راست کردار و حتی یک نبی شناخته می‌شد و نظامی گنجوی نیز در سرودن مثنوی خود از همین اندیشه بهره می‌برد. در بخشی از این مثنوی اسکندر به دیدار شاهزاده خانمی ایران به نام «نوشابه» می‌رود. در اولین دیدار اسکندر خود را به شکل یک سفیر در آورده و سعی می‌کند به صورت نا‌شناس با شهبانو دیدار کند. ملکه که اسکندر را شناخته است یک نقاشی از چهره اسکندر را به دستش می‌دهد، ملکه با تدبیر و قدرتمند تصاویری از همه حاکمان و قدرتمندان را جمع آوری کرده بود تا در صورت نیاز چهره آن‌ها را بشناسد. اسکندر از افشا شدن هویت خود ترسان می‌شود اما نوشابه پس از دیدن رفتار هراسان اسکندر به او می‌گوید که: «در‌‌ همان زمانی که با چهره فریبنده خود به اینجا وارد شدی در اندیشه شاه بزرگ بودم، تو چهره یک پادشاه را داری، تو فرستاده نیستی، بلکه خود فرستنده هستی»

این نسخه خطی از اسکندرنامه نظامی گنجوی، در سال ۱۴۳۱ میلادی و در زمان حکومت تیموریان، در هرات نگاشته شده است و صحنه‌ای را به تصویر می‌کشد که شهبانوی مه‌رو بر بالای مجلس نشسته و اسکندر در پائین با چهره‌ای هراسان و گنگ به پرتره خود خیره شده است.

این برگ که با گواش ترسیم شده است امروزه در موزه ارمیتاژ سن پترزبورگ نگهداری می‌شود.

به خواندن ادامه دهید

بهرام گور و شاهزاده خانم ایرانی

هفت‌پیکر یا بهرام نامه حکیم نظامی گنجوی داستان بهرام گور را روایت می‌کند. بخش آغازین و پایانی داستان به رویداد‌های دوران حکومت بهرام پنجم ساسانی می‌پردازد و بخش میانی از هفت داستان تشکیل شده که هرکدام داستانی از زبان یکی از هفت همسر بهرام گور است. بهرام هفت همسر داشت که هریک در عمارت خود زندگی می‌کردند و بهرام هر روز هفته را با یکی از آن‌ها سپری می‌کرد.

هر روز آدینه (جمعه) بهرام گور به عمارت سپید و به نزد همسر ایرانی خود می‌رود. شاهزاده خانم ایرانی که «درستی» نام دارد به درخواست بهرام افسانه‌ای نقل می‌کند. افسانه به دختر و پسری می‌پردازد که با وجود موانع فراوان قصد وصال داشتند، پیام این داستان بر برتری عقل و پاکدامنی بر شهوت پرستی تاکید می‌کند.

این برگ از نسخه خطی و مصور هفت‌پیکر با پیشینه‌ای نزدیک به ششصد سال به عصر حکومت تیموریان بر ایران تعلق دارد و صحنه‌ای را به تصویر می‌کشد که بهرام گور در عمارت سپید آرمیده است و شاهزاده خانم ایرانی در حال افسانه گویی است.

این نسخه تاریخی امروزه در موزه ارمیتاژ سن پترزبورگ نگهداری می‌شود.

به خواندن ادامه دهید

شمعدان پانصد ساله برنزی به شکل اژدها

این شمعدان ایرانی با پیشینه‌ای پانصدساله به عصر تیموری تعلق دارد. جنس آن از برنز است و به زیبایی قلم‌زنی و حکاکی شده است. شکل شمعدان از دو اژدهای در هم پیچیده تشکیل شده است و بر روی هر کدام یک شمع جاسازی می‌شده است. این اثر از نمونه‌های اولیه استفاده از اژد‌ها در هنر ایرانیست. تیموریان و ترکمن‌ها با تاثیر از هنر چین از طرح اژد‌ها به صورت گسترده استفاده می‌کردند. از این دوره جام و پارچ‌های بسیار و چندین مورد شمشیر و خنجر با دسته اژد‌ها گونه یافت شده است.

این اثر امروزه در مجموعه هنری داوید در کپنهاگ دانمارک نگهداری می‌شود.

منبع