نگاره ایرانی – اسکندر مقدونی در جستجوی آب حیات

برگی از نسخه خطی اسکندرنامه حکیم نظامی گنجوی با پیشینه‌ای در حدود چهارصد سال. این نسخه عصر صفوی که با جوهر، تمپرا و آب طلا نگاشته شده است صحنه شکار اسکندر در دشت را به تصویر می‌کشد. این بخش از داستان اسکندرنامه به سفر اسکندر مقدونی از هندوستان به دشتی زیبا و سرسبز در چین و لشکرکشی او به چین در جستجو آب حیات می‌پردازد.

این نسخه خطی که در شیراز تهیه شده است امروزه در موزه هنرهای زیبای فیلادلفیا نگهداری شده و در بازدید عمومی قرار ندارد.

به خواندن ادامه دهید

پرتره پانصدساله ابراهیم میرزا، شاهزاده هنردوست و ادیب ایرانی

این نگاره ایرانی با پیشینه‌ای نزدیک به چهارصد و پنجاه سال «ابوالفتح سلطان ابراهیم میرزا» را به تصویر کشیده است. ابراهیم میرزا، نوه شاه اسماعیل صفوی که در متون تاریخی از او با نام «سلطان ابراهیم میرزا صفوی» هم یاد می‌شود به سال ۹۱۸ خورشیدی‌زاده شد و از کودکی مورد توجه عمویش شاه تهماسب بود. او بعد‌ها به دامادی شاه رسید و به سمت فرمانداری ولایت خراسان منصوب شد. ابراهیم میرزا علاقه فراوانی به هنر و فرهنگ داشت، او در نوازندگی و به خصوص تنبور نوازی و همچنین نقاشی و طراحی مهارت داشت و در طول دوازده سال حکمرانی در خراسان گروهی برجسته از نگارگران و خوشنویسان را به دور خود گرد آورد. در دوره او هنر‌ها و صنایع دستی از جمله خاتم کاری، سازتراشی، صحافی، درودگری و حتی آشپزی و ورزش‌هایی همچون چوگان و تیراندازی مورد توجه بسیار بودند و اعتلای فراوانی یافتند. او حتی به فارسی و ترکی شعر می‌سرود و سروده‌های بسیاری از او بر جای مانده است. او علاقه فراوانی به همنشینی با شاعران و هنرمندان داشت ودر میان شاهزادگان و درباریان کسی مانند او با علوم و فنون و هنرهای مختلف آشنایی نداشت.

این نگاره اثر «شیخ محمد» از هنرمندان ایرانی عصر صفوی است. شیخ محمد که اصلیتی سبزواری داشت در سده شانزدهم میلادی (دهم خورشیدی) می‌زیست و در نگارگری و خوشنویسی از چهرهای سر‌شناس عصر خود بود. او خوشنویسی را از پدر خود آموخت و به مشق کردن آثار استادان خطاطی می‌پرداخت، مهارت در نستعلیق او چنان بود که به گواه تاریخ نگاران‌‌ همان عصر تشخیص آثارش از نسخه‌های اصلی به سادگی ممکن نبود. شیخ محمد در نگارگری به پیروی از سبک‌های نقاشی چینی که از دوران پیشین همچنان در نگارگری ایرانی باقیمانده بود علاقه داشت و ظاهر و جزئیات و سبک آثارش از همین موضوع حکایت دارند. شیخ محمد در مشهد و در بارگاه ابراهیم میرزای هنردوست فعالیت داشت و پس از مدتی به قزوین، پایتخت جدید صفویان نقل مکان کرد. در قزوین همراه با هنرمندان بزرگ دربار شاه تهماسب به فعالیت مشغول شد و با آن‌ها در نگارش شاهنامه سترگ تهماسبی نیز همکاری نموند.

کاشی هفتصد ساله ایرانی با نقش اژدها

قطعه‌ای از کاشی کاری‌های کاخ تابستانی تخت سلیمان. این کاخ در سده سیزدهم میلادی به دست حاکمان ایلخانی در مازندران بنا شد و معماری آن تلفیقی از هنر ایرانی و شرق دور است. این کاشی سرامیکی با طول و عرض تقریبی سی و شش سانتی متر به شکل یک اژد‌ها رنگ آمیزی شده و نمایشگر بارزی تاثیر افزون بر پیش هنر و فرهنگ شرق دور بر تمدن ایرانی پس از حمله مغول و دوره حکومت ایلخانیان است. در ساخت این اثر از سفال سیلیسی استفاده شده و پس از لعاب کاری با رنگ‌های درخشان رنگ آمیزی شده است.

این اثر امروزه در موزه ویکتوریا و آلبرت انگلستان نگهداری می‌شود.

منبع

قطب‌نمای زرین ایرانی

این قطب‌نما پیشینه‌ای در حدود دویست سال دارد و اثر هنرمندان و صنعتگران ایرانی عصر قاجار است. جنس آن از برنج است و ماهرانه قلم‌زنی و طلاکوبی شده است. از این قطب‌نما برای یافتن جهت‌های جغرافیایی و قبله استفاده می‌شده است. سطح قطب‌نما با شیشه پوشانده شده است و عقربه مغناطیسی بر روی یک صفحه برنجی نصب شده است که روش استفاده و جهت قبله در شهرهای مختلف بر روی آن نوشته شده‌اند. قطب‌نما که در قرن سیزدهم میلادی در چین ابداع شد به زودی به ایران راه پیدا کرد و دانشمندان ایرانی علاوه بر تکمیل، قابلیت قبله یابی را هم به آن افزودند.

این اثر امروزه در موزه ویکتوریا و آلبرت نگهداری می‌شود.

منبع

کاسه سرامیکی ایرانی با نقش مردان مغول

این کاسه زیبای سرامیکی پیشینه‌ای نزدیک به هفت سده داشته و تاثیر بزرگ‌ترین رخداد قرن سیزدهم، حمله مغول را می‌توان بر نقوش آن دید. جنس کاسه از سفال آمیخته شده با کوارتز است، روشی که از قرن‌های نهم و دهم میلادی برای افزودن استحکام به سرامیک در خاورمیانه رواج داشت. طرح لعاب کاری کاسه که آن را به پره‌های دو رنگ تقسیم کرده است و نقوش زیبای زمینه شباهت بسیاری به نمونه‌های چینی دارد. پس از حمله مغول با وجود ویرانی‌های فراوان با حذف شدن مرز‌ها تجارت از ایران تا چین رونق جدیدی گرفت و به کمک آن هنرهای شرقی وارد فرهنگ ایرانی شدند. در میانه کاسه تصویری از دو مرد نقش شده است که لباس و ظاهر آن‌ها به مغول‌ها شباهت دارد.

این اثر امروزه در موزه ویکتوریا و آلبرت نگهداری می‌شود.

به خواندن ادامه دهید

قالی ابریشمین نقش برجسته تبریز

این قالی ایرانی با پیشینه‌ای پانصد ساله یکی از زیبا‌ترین قالی‌های باقیمانده از عصر صفویست و امروزه در موزه ویکتوریا و آلبرت انگلستان نگهداری می‌شود. موزه ویکتوریا و آلبرت این قالی را از یک دلال عتیقه در منطقه چلسی لندن خریداری کرده و از این رو آن را «قالی چلسی» نامگذاری کرده است اما مشخص نیست که قالی چگونه از ایران به لندن رسیده است.

قالی چلسی ابعادی بزرگ در حدود پنج و نیم متر در سه متر دارد و در بافت آن علاوه بر ابریشم از کرک و پشم نیز استفاده شده است. رنگ زمینه قالی قرمز کبود است، در میانه آن دو گل بزرگ، هرکدام در میان چهار گل کوچک‌تر به صورتی متقارن قرار گرفته‌اند و حاشیه قالی بیست و پنج گل بهم پیوسته و برجسته را در خود جای داده است. به نظر می‌رسد هرکدام از این گل‌ها به عنوان نشیمنگاه مهمانان استفاده می‌شده‌اند و سه گل بزرگ‌تر قرار گرفته در یک ضلع قالی جایگاه میزبانان و یا بزرگان مجلس بوده است.

در نقش‌های این قالی حیواناتی چون اژد‌ها، ققنوس، شیر چینی و ماهی حوضی دیده می‌شوند. در دوره صفوی هنرمندان ایرانی متاثر از هنر شرق دور و چین، به مانند این قالی از نمادهای شرقی به فراوانی استفاده می‌کردند.

منبع

بشقاب سرامیکی ایرانی قرن هفدهم

بشقاب سرامیکی چینی اثرهنرمند کرمانی. این گنجینه که قدمتی نزدیک به چهارصد سال دارد نمایانگر هنر سفالگری ایرانی و تاثیر هنر چین بر آن است. بشقاب به رنگ لاجوردی رنگامیزی شده است و طرحی از یک گل بر آن نقش شده است. پادشاهان پیش از عصر صفوی از قرن هشتم میلادی روابط تجاری و سیاسی گسترده‌ای را با چین برقرار کرده بودند، ایران تأمین کننده اصلی کبالت مورد نیاز سفالگران چینی بود. کبالت ماده اصلی مورد استفاده این هنرمندان در تولید رنگ‌های آبی و سفیدی بود که در لعاب کاری ظروف چینی استفاده می‌شدند. با برقراری روابط تجاری و سیاسی هنر چین به خصوص سفالگری به ایران راه یافت و تاثیری بسزا از خود باقی گذاشت. در قرن هفدهم میلادی شاه عباس صفوی گنجینه‌ای شامل هزار ظرف سرامیکی چینی را به آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی هدیه کرد که بیانگر ارزش و اعتبار این سبک سفالگری در ایران عصر صفوی است. این اثر امروزه در موزه بریتانیا شهر لندن نگهداری میشود.

منبع